|
ERGENLERDE DEPRESYON
ERGENLİK DÖNEMİNDE DEPRESYON-
MASKELİ DEPRESYON
İÇERİK:
Psikolojik rahatsızlıklar nasıl tanımlanır?
Depresyon nedir?
Depresyon neden bir psikolojik rahatsızlıktır?
Depresyon hangi sıklıkta görülür?
Neden depresyona gireriz?
Biyolojik faktörler
Genetik faktörler
Psikososyal faktörler
Depresyonun bireyde yarattığı değişiklikler nelerdir?
Duygu durumundaki değişiklikler
Düşünce içeriğindeki değişiklikler
Hafızadaki değişiklikler
Biyolojik fonksiyonlardaki değişiklikler
Ergenlik dönemi özellikleri
Ergenlikte depresyon
Ergenlikte depresyonun belirtileri nelerdir?
Depresyon belirtileriyle karıştırılabilecek ergen özellikleri nelerdir?
Ergenlik döneminde depresyon hangi sıklıkla görülür?
Ergenler neden depresyona girer?
Ergenlik dönemi depresyon için risk midir?
Ergenlik dönemindeki depresyonda nelere dikkat edilmelidir?
İntihar riski var mıdır?
Ergenlik dönemindeki depresyon nasıl tedavi edilir?
Ergenlik dönemindeki depresyon tedavi edilmezse...
Kaynaklar
PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR NASIL TANIMLANIR?
Psikolojik rahatsızlıklar; insanın duygu,düşünce ve davranışlarında olağan dışı sapmaların, aykırılıkların ortaya çıkması olarak tanımlanabilir.
DEPRESYON NEDİR?
Depresyon, kendini üzüntülü, değersiz, umutsuz, çaresiz hissetme, boşluk duygusu içinde olma, karar verememe, konsantre olamama, bellek işleyişinde bozulma, daha önceden zevk alınan iş ve aktivitelerden zevk alamama, iş, okul, aile ve arkadaş arasında sorun yaşama, diğerlerinden uzaklaşma, yalnız kalma isteği, enerji azlığı, yorgunluk hissi ve çabuk sinirlenme, uyku ve yeme bozuklukları gösterme, nedeni belli olmayan vücut ağrıları hissetme, kendine zarar verme, intihar planları yapma davranışları ile kendini gösteren farklı durum ve koşullarda ortaya çıkabilen bir duygu durum bozukluğudur.
DEPRESYON NEDEN BİR PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKTIR?
Çünkü depresyon; duygu durumunda, düşünce içeriğinde, hafızada değişikliklere ve biyolojik fonksiyonlarda sapmalara neden olur.
DEPRESYON HANGİ SIKLIKLA GÖRÜLÜR?
Yaşam boyu depresyon geçirme riski % 15 dolayındadır.
Kadınlarda bu oran % 25'e kadar çıkmaktadır.
65 yaş ve üstü bireylerde ise depresyon görülme olasılığı %15-20 ' dir. Bu bireylerin çoğunun ergenlik ve/veya yetişkinlik döneminde depresyon rahatsızlığı geçirdiği görülmektedir.
Gebelikte, doğum sonrası dönemde ve menopozda depresyon riski artar.
Yaşam boyu süren bedensel hastalığı olanlarda risk daha fazladır.
Depresyon hastalarının % 50'si 20-50 yaş arasındadır.
NEDEN DEPRESYONA GİRERİZ?
Biyolojik Faktörler
Genetik Faktörler
Psikososyal Faktörler
BİYOLOJİK FAKTÖRLER
Biyojenik aminlerin normal değerlerden farklı olması
Norepinefrin ve serotonin olarak adlandırılan nörotrasmitterlerin üretim, salınım ve geri alımındaki bozukluklar
Uyku düzeni ve bağışıklık sistemindeki bozukluklar
GENETİK FAKTÖRLER
Birinci derece yakınlarında ağır depresyon görülen kişilerde depresyon görülme olasılığı diğerlerine oranla iki kat daha fazladır.
Tek yumurta ikizlerinden birinin depresyon geçirmesi durumunda diğerinde depresyon görülme oranı % 50 dir.
PSİKOSOSYAL FAKTÖRLER
Stres
Aileden ve/veya yakın çevreden birinin kaybı
Aile içinde yaşanan problemler
Kişisel farklılıklar
DEPRESYONUN BİREYDE YARATTIĞI DEĞİŞİKLİKLER NELERDİR?
Duygu Durumundaki Değişiklikler
Düşünce İçeriğindeki Değişiklikler
Hafızadaki Değişiklikler
Biyolojik Fonksiyonlardaki Değişiklikler
DUYGU DURUMUNDAKİ DEĞİŞİKLİKLER
Sıklıkla görülen kederli, üzüntülü, sıkıntılı ve karamsar ruh hali içinde olma
Zevk alınan faaliyetlere karşı ilgisizlik
Hayattan genel olarak zevk alamama
Hayatın anlamsız gelmesi
Ağlama isteği veya sürekli ağlama hali gösterme
Konuşmaya dahi isteksiz olma
Kendini eksik, yetersiz ve işe yaramaz hissetme
Kendini boşlukta hissetme
DÜŞÜNCE İÇERİĞİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER
Gerçeği değerlendirme ve muhakeme yeteneğinde kısmi bozukluklar gösterme
İntihar veya kendine zarar verici davranış düşünceleri geliştirme
Öz saygı eksikliği ve suçluluk duygusu hissetme
Geleceğe dair olumsuz düşünceler geliştirme
Reddedilme ve başarısızlık konusunda aşırı hassasiyet gösterme
HAFIZADAKİ DEĞİŞİKLİKLER
Dikkatini toplamada problem yaşama
Konsantre olamama
Unutkanlık yaşama ve yeni şeyleri öğrenmede zorlanma
İş performansında ciddi bozulmalar yaşama
BİYOLOJİK FONKSİYONLARDAKİ DEĞİŞİKLİKLER
Uykuya dalmada güçlük çekme
Sık sık ve sabahları erken uyanma
İştah kaybı veya aşırı yeme
Cinsel istekte azalma
Sık sık baş ağrısı ve karın ağrısı gibi şikayetler
Hırçınlık, saldırganlık, huysuzluk, asilik, ebeveynleri tersleme ve uzaklaşma,
Kişisel ilişkilerde uyumsuzluk ve diyaloglarda başarısızlık
Hayattan keyif alamama
ERGENLİK DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ
Duygu ve davranışlarda istikrarsızlık
Duygu ve davranışlarını yoğun ve coşkulu yaşama isteği
Öfke kontrolünde sıkıntılar yaşar.
Yoğun hayal kurma ve gerçeklikten zaman zaman uzaklaşma
Çoğunlukla yalnız kalma isteği
Kendini yorgun hissetme ve isteksizlik
ERGENLİK DÖNEMİ ÖZELLİKLERİ
Kendini saklama ve kendindeki değişiklikleri çevreyi haberdar etmeme isteği
Yeni şeyler deneme merakında artış
Arkadaşlarına yönelme, arkadaşlarıyla daha çok vakit geçirme ve bir gruba dahil olma isteği
Ebeveynlerden uzaklaşma
Fark edilme ve takdir edilme isteğinde artış
Kurallara karşı aşırı tepki gösterme
ERGENLİKTE DEPRESYON
Ergenlikten yetişkinliğe adım atılan dönemde gençlerde görülen, depresif duygu durumunun sürekli olması veya sıklıkla tekrarlanması, aileyle ve arkadaşlarla ilişkilerde sorun yaşanması, madde kullanımı ve/veya diğer olumsuz davranışlar depresif bozukluğu işaret ediyor olabilir.
ERGENLİKTE DEPRESYONUN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Ergenlerde depresyon, yetişkinlerde görüldüğü gibi tipik belirtilerle seyretmeyebilir.
Yemek ve uyku örüntüsünde genel değişiklikler
Arkadaşlardan ve sosyal etkinliklerden uzaklaşma
Reddedilme ve başarısızlık konusunda aşırı hassasiyet gösterme
Otorite figürüyle sorunlar yaşama
Okul başarısının düşmesi
Madde, alkol ve/veya sigara bağımlılığı
Evden kaçmayla ilgili sözler ve teşebbüslerde bulunma
Düşmanca, saldırganca ve riskli davranışlarda bulunma
İntihar düşüncesi veya manipulatif intihar girişimleri
ERGENLİKTE DEPRESYONUN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Üzüntü ve umutsuzluk hali
Enerjinin ve motivasyonun düşük olması, hiçbir şeyden zevk alamama
Öfkeli olma
Eleştirilere karşı aşırı tepkili olma
İdeallerine ulaşamayacağına dair yetersizlik hissi
Özgüvenin düşük olması ve suçluluk duygusu hissetme
Kararsızlık, konsantre olamama, unutkanlık
Genel huzursuzluk hali
Kötü giden olayların kendisinde kaynaklandığını düşünme
Gruplara dahil olmama ve yalnız kalma isteği
Kendine karşı düşüncelerde olumsuz tavır sergileme
DEPRESYON BELİRTİLERİYLE KARIŞTIRILABİLECEK ERGEN ÖZELLİKLERİ
Can sıkıntısı ve tedirginlik hissinde artış
Hiçbir işle uzun süre ilgilenememe
İstekle başladığı işten bile çabuk uzaklaşma
Coşku ve bezginlik arasında duygu ve davranış değiştirme
Dikkatini yoğunlaştırmada güçlük çekme
DEPRESYON BELİRTİLERİYLE KARIŞTIRILABİLECEK ERGEN ÖZELLİKLERİ
Okuduğunu anlayamama
Genel unutkanlık ve dalgınlık hali gösterme
Ders dinleyememeye bağlı olarak akademik başarıda düşüş gösterme
Daha önce zevk aldığı şeylerden ve genel olarak hayattan zevk alamama veya daha az zevk alma
ERGENLİK DÖNEMİNDE DEPRESYON HANGİ SIKLIKLA GÖRÜLÜR?
Ergenlik döneminde gençlerin % 15-20'si depresyon geçirmektedir.
Depresyonun görülme sıklığı kızlarda erkeklere oranla iki kat fazladır.
Genç yaşta ortaya çıkan depresyonun tekrarlama riski, ileriki yaşlarda başlayan depresyona göre iki, üç kat daha fazladır.
Depresyon tedavisi görmüş bir ergende, tekrar depresyon görülme olasılığı 6 ay içinde % 50, 1 yıl içinde ise %39 dur.
ERGENLİK DÖNEMİNDE DEPRESYON GEÇİRME OLASILIĞINI ARTTIRAN NEDENLER
Stres altında olmak veya olduğunu hissetmek
Kayıp yaşamak
Dikkat ve öğrenme problemi yaşamak
Anksiyete ve davranış problemi yaşamak
Kişisel yatkınlık
Yaşantılar ve yaşam alanları depresyon riskini arttırmaktadır.
ERGENLİK DÖNEMİNDE DEPRESYON GEÇİRME OLASILIĞINI ARTTIRAN NEDENLER
Aileyle çatışma yaşamak
Daha önce depresyon atağı geçirmiş olması
Bazı davranış bozuklukları gösterme
Kardeş doğumu
Alıştığı bir ortamın veya durumun değişmesi
Arkadaş ilişkilerinde bozulma
Kalıtımsal etki önemli olmasına rağmen tek başına neden olarak göstermek için yeterli veri vermemektedir.
ERGENLİK DÖNEMİ DEPRESYON İÇİN RİSK MİDİR?
Ergenlik dönemi gelişim görevlerinin yerine getirilebilmesi açısından fizyolojik ve duygusal gelişimin önemli olduğu bir dönemdir.
Fizyolojik ve duygusal olgunluğun kazanılamamasıyla beraber gelişim görevleri yerine getirilememekte ve buna bağlı olarak ergende kişilik uyumundaki sorunlara ve güvensizlik durumunun oluşmasına neden olmaktadır.
ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ DEPRESYONDA NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?
Ergenlik dönemi zor bir dönem olduğu için, bu dönemde görülen depresyonun yol açabileceği bazı olumsuzluklar yaşanabilir.
Bunlar;
Yasadışı fikirler edinme ve eylemlerde bulunma
Davranış bozuklukları gösterme (hırçınlık, saldırganlık vb.)
Kişilik gelişiminde uyumsuzluklar ve antisosyal yapının yerleşmeye başlaması
İntihar düşünceleri veya intihar girişimleri
Sağlıksız ve bilinç dışı cinsel deneyimler
Madde ve alkol kullanımı
İNTİHAR RİSKİ VAR MIDIR?
Gençlik çağında intihar, trafik kazalarından sonra gelen en önemli ölüm nedenidir.
15-19 yaş arasındaki araba kazalarının birçoğunun gizli intihar girişimleri olduğu tespit edilmiştir.(Teicher ve Jacops)
ABD'de her yıl 15-20 yaş arasında 4000 gencin intihar ettiği saptanmıştır. Bu oran tüm nüfus içinde görülen intiharların %12'sini oluşturmaktadır.
Ölümle sonuçlanmayan intihar girişimlerinin, ölümlü intihar girişimlerine oranla 10 kat daha fazla görüldüğü belirlenmiştir.
İNTİHAR RİSKİ VAR MIDIR?
Çocukluk çağında seyrek olan intihar girişimleri, ergenlik döneminde başlayarak hızlı bir artış göstermektedir.
Erkekler arasında ölümle sonuçlanan intiharlar, kızlara oranla 3 kat daha yüksektir.
Gençler arasında intihar girişimlerinin eskiye göre hızlı bir artış gösterdiği gözlenmektedir.
Ortalama intihar yaşı da gittikçe düşmektedir(Teicher ve Jacops).
ERGENLİK DÖNEMİNDEKİ DEPRESYON NASIL TEDAVİ EDİLİR?
Ergenlik dönemi depresyonu karmaşık bir süreç olduğu için çok yönlü yaklaşım ve eklektik tedavi yöntemi uygulanmalıdır. Bu sürece aile de dahil edilmelidir.
Kişisel farklılıkları gözeterek farklı yöntemler kullanılmalıdır.
İlaç kullanımını gerekli olmasına rağmen tek başına yeterli değildir.
İlaç kullanımına karar verilmeden önce ergen ayrıntılı bir muayene sürecinden geçirilmelidir.
Antidepresan kullanımı hastada belli oranda düzelmeye neden olsa bile, psikoterapi süreci izlenmediği için hasta takip edilemediğinden dolayı depresyonun tekrarlama olasılığı ve intihar riski artabilir.
En fazla intihar girişimi, depresyonda olan kişinin ani iyileşme süreci içine girdiği dönemde görülür.
Kişisel ve kişinin yaşadığı süreç içindeki farklılıklar göz önünde bulundurularak, farklı ilaç kullanım önerileri yapılmaktadır.
Terapi sürecine de kişisel farklılıklar dikkate alınarak karar verilmekte, psikanalitik, psikodinamik, davranışçı ve/veya eklektik tedavi süreçleri uygulanmaktadır.
ERGENLİK DÖNEMİNDE GÖRÜLEN DEPRESYON TEDAVİ EDİLMEZSE...
Ergenlik döneminde tedavi edilmeyen depresyon kronikleşir.
Duygu durumundaki bozukluk halleri devamlılık arz ederek seyreder.
Çevreleriyle olan ilişkileri, kopukluklar yaşanarak devam eder.
Aile içinde şiddet göstermeye meyilli olabilirler.
Kendileri ve aile bireyleri için mutsuz bir yaşam ortamı yaratabilirler.
Depresyonun yarattığı ruh halinden kısa süre de olsa uzaklaşabilmek için alkol ve madde kullanımına yatkın olabilirler.
KAYNAKLAR:
Koplewicz, H. Nesi Var Bu Çocuğun? Çev. Sinem Gül. İstanbul: Varlık Yayınları, 2004.
Yörükoğlu, Atalay. Gençlik Çağı Ruh Sağlığı ve Ruhsal Sorunlar. İstanbul: Özgür Yayınları,1996.
Parman,Talat. Ergenlik yada Merhaba Hüzün. İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2000.
Erdoğan, A. (20 Mart 2005). Ergenlik Dönemi, Davranış ve Disiplin. Erişim: http://www.aile.org/index.php?bolum_yazi=447 (30 Ocak 2008).
Yavuzer, Haluk. Gençleri Anlamak. İstanbul:Remzi Kitabevi, 2005.
Amerikan Psikiyatri Birliği.(2000) DSM-IV-TR Tanı Ölçütleri Başvuru El Kitabı. Prof. Dr. Köroğlu. E (Çev.), HYB Yayıncılık, Ankara.
Verimli, A. Depresyonu Tanıtalım. Erişim: http://www.arifverimli.com/depresyonu.htm (27 Ocak 2008).
Işıklı, H. Depresyon ve Tedavisi. Erişim: http://www.uzmantv.com/arama?q=depresyon-kendi-kendine –cozebilir-mi (4 Şubat 2008).
Blackburn, I. Depresyon ve Başaçıkma Yolları. Çev. Şahin, N.H. Ve Rugancı, R.N. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1996.
Aydın,B. Çocuk ve Ergen Psikolojisi. İstanbul: Atlas Yayın Dağıtım, 2005.
|
